Zabrania się używać metod lub środków bojowych, których zamiarem jest, lub od których można spodziewać się wyrządzenia rozległych, długotrwałych i poważnych szkód w środowisku naturalnym.

Artykuł 35, Paragraph 3, Protokół Uzupełniający do Konwencji Genewskiej z 1977 r.

Poprzedni rozdział opiera się na informacjach dostepnych wkrótce po zakończeniu bombardowań Jugosławii przez NATO. Niniejszy rozdział opisuje, co się wydarzyło od tamtego czasu w sprawie skażenia Bałkanów zubożonym uranem, ZU.

BBC News doniosła 13.8.99, że ekipy pomocy humanitarnej i sił pokojowych w Kosowie ostrzeżono o ryzyku uranowym na terenach zbombardowanych, ale nie ludność miejscową. Jednostki pokojowe w Kosowie muszą w miejscach skażonych zakładać kombinezony ochronne, maski i rękawice. To brak edukacji i zaopatrzenia wojska w ubiory ochronne przez Pentagon i organa brytyjskie doprowadził do dziesiątków tysięcy skażeń uranem uczestników wojny NATO nad Zatoką Perską w 1991 r., którzy od kilku lat skarżą się na niewytłumaczone choroby i dolegliwości. Z Iraku dochodzą informacje o dramatycznym wzroście śmiertelności i zachorowań wskutek promieniowania radioaktywnego, podczas gdy władze Kuwejtu i Arabii Saudyjskiej ukrywają skutki skażenia ludności zubożonym uranem w wojnie nad Zatoką Perską. Jak liczne badania przedtem, nowe badania kanadyjskie metodą spektroskopową wykazują, że uran wciąż zawarty jest w moczu kombatantów 9 lat po tamtej wojnie.

W artykule dla „Zielonych Brygad" w sierpniu 1999 r. pisałem – Zważywszy historię reakcji władz USA i W. Brytanii na skutki broni ZU w wojnie z Irakiem oraz propagandę w celu polityczno-gospodarczego opanowania Bałkanów, Pentagon i NATO będą najprawdopodobniej wymigać się od odpowiedzialności za skażenie uranem w następujący sposób:

• zaniżenie tonażu broni ZU użytej w atakach na Jugosławię i uprzednio przeciw Serbom bośniackim,
• manipulowanie dokumentami i dowodami naukowymi, włącznie z tymi z poprzednich kampanii wojennych, gdzie użyto ZU,
• cenzura informacji ukazujących się w środkach masowego przekazu,
• co najmniej częściowe obwinienie uranu wystrzelonego przez Jugosławię i może przez Wyzwoleńczą Armię Kosowa,
• zwalenie winy za zwiększoną zachorowalność i zgony wskutek ZU na inne przyczyny, np. zanieczyszczenie środowiska sprzed czasu nalotów,
• obwinienie broni chemicznej i biologicznej nieświadomie uwolnionej w atakach NATO z tajnych wytwórni i składów w Jugosławii.

Rexh Himaj, mechanik w Kosowie, stracił narzędzia podczas konfliktu, ale jak inni powracający Albańczycy jest szczęśliwy, że wrócił do domu. Zabrał się bez zastanowienia do rozbierania zniszczonych podczas wojny pojazdów serbskich na części. Nie wiedział, że amerykańskie samoloty strzelały z amunicji uranowej w Kosowie. Płyta betonowa parku pojazdów w bazie wojsk serbskich w Djakowicy, gdzie Himaj szuka użytecznych części, oraz droga obok upstrzone są dziurami po pociskach. Na ziemi leżą porozrzucane łuski aluminiowe, które są unikalne dla amunicji uranowej kalibru 30 mm. Wypędzamy dzieci z ostrzelanej uranem bazy wojskowej i próbujemy skłonić ludzi do zaniechania rozbiórek pojazdów – powiedział Chris North z brytyjskiego oddziału rozbrajania bomb.

Reporter „Christian Science Monitor" obserwował chłopca bawiącego się wśród zniszczonych pojazdów. Djakowica jest pierwszym dowodem zastosowania broni uranowej w zaludnionym terenie. Ale informacja o ZU nie przyjmuje się. Nie można powiedzieć, ze ZU jest wszędzie w Kosowie, ale nie trzeba iść daleko, aby go znaleźć – powiedział North, który uczy miejscowych odminowywaczy dla francuskiej organizacji charytatywnej Handicapped International (Kalecy Międzynarodowi). Teraz wiem, że to niebezpieczne, ale jest to ryzyko jakie muszę podejmować – powiedział usmarowany od pracy mechanik Himaj, gdy zrozumiał, co oznaczają aluminiowe łuski. Jeśli [Amerykanie] nie użyliby tego, to w dalszym ciągu mielibyśmy tu Serbów. Z drugiej strony… mam nadzieję, że sprzątną po sobie.

Brytyjskie wojsko posłane do Kosowa wyposażono w maski i ubiory ochronne na wypadek nieuniknionego kontaktu z przedmiotami zniszczonymi amunicją uranową. Brytyjskie przepisy wojskowe zabraniają podchodzić bliżej niż 50 m do pojazdu trafionego pociskiem ZU, chyba że jest się zabezpieczonym specjalnym ubiorem przed skażeniem. Ludności Kosowa nie powiedziano jednak o możliwym ryzyku ZU, ani nie podano szczegółów miejsc i liczby użytej amunicji. Resztkowy uran zubożony z walk w Kosowie nie przedstawia znacznego ryzyka dla zdrowia ludzkiego – powiedział rzecznik departamentu obrony USA, Victor Warzinski. Inni eksperci mają inne zdanie. W odróżnieniu od broni chemicznej i biologicznej, pył i odłamki ZU pozostają aktywne praktycznie w nieskończoność, tracąc połowę masy co 4,5 milionów lat. Amerykańscy fizycy jądrowi stwierdzili, że pył ZU może przemieszczać się na odległość co najmniej 40 km.

Kiedy w czerwcu 1999 r. 16 ekip odminowywaczy ONZ w Kosowie zapytało o ryzyko ze strony ZU, NATO dało 2-punktową odpowiedź: Trzeba być uważnym (…) nie wspinać się na zniszczone pojazdy pancerne i nie wchodzić do nich. Takie „zwiedzanie” pokonanego sprzętu wroga było popularnym hobby żołnierzy USA na pobojowiskach nad Zatoką Perską. Niektórzy nawet zbierali pamiątki w postaci odłamków amkunicji ZU i nosili je na szyi, a teraz żałują. Brytyjska Państwowa Rada Ochrony przed Radioaktywnością (British National Radiation Protection Board) była bardziej konkretna. Ostrzegła w czerwcu 1999 r., że ZU stanowi najbardziej prawdopodobne niebezpieczeństwo tam, gdzie ta broń została użyta – Jeśli teren jest skażony nierozpuszczalnymi tlenkami uranu w postaci pyłu, to wszelkie ryzyko pochodzi ze wzniecania i wdychania kurzu.

Pozostałości po wojnie w Djakowicy. Miejscowy uczeń Bardhyl Kamberi wskazuje łuskę po amunicji uranowej 30 mm, którą strzelały samoloty USA. (© Scott Peterson i Gamma-Liaison, „Independent" z 5.10.99, www.csmonitor.com/durable/1999/10/05/fp1s3-csm.shtml)

Człowiek w Djakowicy pracuje przy odzysku części z pojazdów ostrzelanych przez NATO amunicją uranową. Ludzie chodzą po tej byłej bazie wojskowej Jigosławii. (© Scott Peterson i Gamma-Liaison, „Independent" z 5.10.99, www.csmonitor.com/durable/1999/10/05/fp1s3-csm.shtml)

Niektóre miejscowości ostrzelane amunicją uranową. Pokazano lokalizację Instytutu Nauk Jądrowych w Winczy pod Belgradem. (© Dave Herring, www.csmonitor.com/durable/1999/10/05/fp1s3-csm.shtml)

Glebę trudno jest odkazić. Jeden z raportów Pentagonu wymienia 8 technik do tego celu, włącznie z wielokrotnym przemywaniem kwasem azotowym, ale w żadnym wypadku nie osiągnięto takiego rozdziału substancji, który wystarczająco pozwoliłby na pozbycie się ich bez ograniczeń. W prostych słowach znaczy to, że glebę trzeba zebrać i zdeponować jako materiał radioaktywny. Jestem zdumiony, że jako rozważny krok po tym, co stało się w Iraku nikt nie pomyślał, czy to był dobry pomysł [w Kosowie] – powiedział Colin King, redaktor „Jane's Mines and Mine Clearance Yearbook", rocznika nt. górnictwa i kopalnictwa. King umieścił ZU i bomby rozpryskowe w jednej kategorii. Oba rodzaje broni użyto nad Zatoką Perską, gdzie stały się niebezpieczeństwem dla ludności cywilnej po zakończeniu walk. Wielu ludzi wydających decyzje na ten temat nie rozumie szczegółów oczyszczania po walkach – powiedział King. Po prostu to nie jest kwestia, którą biorą pod uwagę, chyba że muszą.

W Instytucie Nauk Jądrowych w Winczy pod Belgradem, gdzie za Josipa Broz Tito trwały próby zbudowania broni atomowej w l. 1950., specjaliści od promieniotwórczości badają skażenie Jugosławii ZU. Badania w 100 miejscach w Serbii, przeważnie wokół Belgradu, nie stwierdziły śladów radioaktywności. natomiast w południowej Serbii żołnierze jugosławiańscy znaleźli amunicję ZU w Bujanowaczu, a międzynarodowa ekipa pod kierunkiem Szwajcarów odkopała liczne naboje ZU przy wieży radiowej koło miejscowości Wranje, odkrywając poważne promieniowanie jądrowe. Fizyczka Snezana Pawlowicz przechowuje kilka kawałków naboju ZU z Bujanowacza, które pokazują wysokie promieniowanie na liczniku Geigera, więc wymagają specjalnego laboratorium badawczego. Pawlowicz widziała tuziny takich pocisków zebranych w Kosowie i Serbii. Po raz pierwszy uczeni jugosławiańscy badali je w 1995 r., kiedy amerykańskie samoloty użyły stosunkowo małą ilość przeciw serbskim wojskom w Bośni. Jesli zostawić pole walki bez oczyszczenia, nawet dzieci mogą znaleźć kawałki – powiedziała Pawlowicz. Powinny być usunięte jak najszybciej, niezależnie do tego, kto tam mieszka.

Promieniowanie radioaktywne wykryto przy tej wieży telekomunikacyjnej we Wranje, ale Pentagon nie potwierdził użycia amunicji ZU w konkretnych miejscowościach. (© Scott Peterson i Gamma-Liaison, „Independent" z 5.10.99, www.csmonitor.com/durable/1999/10/05/fp6s2-csm.shtml)

Podczas bombardowań Jugosławii NATO wielokrotnie zapewniało, że zastosowana przeciw siłom serbskim amunicja uranowa nie przedstawia niebezpieczeństwa dla ludzi. Jednak jak doniosła gazeta brytyjska „Independent" z 26-28.9.99, oficerowie sił pokojowych NATO w Kosowie przyznali, że cząstki ZU mogły skazić glebę wokół celów w Jugosławii i mogą stwarzać ryzyko pobrania w oddechu, szczególnie u dzieci. W odprawie dla pracowników pomocy międzynarodowej w Prisztinie oficer KFOR ostrzegł słuchaczy o skażonym kurzu tam, gdzie eksplodowała amunicja ZU i polecił trzymać się 50 m od celów trafionych w atakach NATO. Organizacje pozarządowe były zdumione, że NATO nie może czy nie chce ujawnić skażonych miejsc. Nie ma sensownej informacji gdzie i kiedy została zastosowana broń ZU – przytoczył rzecznika KFOR „Independent". Rzecznik nie znał przyczyn braku informacji.

Oficjalnie KFOR ostrzega pracowników pomocy przed wszystkimi polami byłych walk. Wg „Independent" oficer NATO mówił o niebezpieczeństwie rozprzestrzenienia się skażonego pyłu, gdy został zapytany dwukrotnie (13.8. i 20.8.99) przez urzędników ONZ o ryzyku z powodu pocisków ZU wystrzelonych z amerykańskich samolotów A-10. Amunicja ZU nie była użyta jedynie przeciw celom pancernym, jak twierdziło NATO. Pewien pracownik pomocy znalazł czubki nabojów ZU w obiekcie wojskowym koło Djakowicy, gdzie nie było żadnych pojazdów opancerzonych.

Robert Fisk z „Independent" doniósł 22.11.99 z Prisztiny, że wg NATO samoloty A-10 strzelaly amunicją ZU przez ponad miesiąc w co najmniej 40 miejscach w Kosowie. W wielu wypadkach NATO strzelało do atrap postawionych przez armie serrbską, aby odciągnąć uwagę od prawdziwych pozycji. Bardziej tragicznie, A-10 strzelały amunicją uranową w 2 atakach na uchodźców Albańskich w Kosowie – pisał Fisk, znany z nagrodzonych reportaży z tych „pobojowisk” i z innych, niecenzurowanych przez NATO doniesień z Kosowa pod bombami NATO. Ale NATO wcale nie wysiliło się, aby odnaleźć Albańczyków, którzy przeżyli te ataki, albo aby ich zbadać.

Fisk opisał swoje wrażenia z miejsca zbombardowania konwoju uchodźców albańskich przez NATO na drodze między Djakowicą a Prizrenem 14.4.99. Dzień później Fisk był na miejscu tragedii wraz z Julianem Manyonem z brytyjskiej telewizji Channel 4. Obok poćwiartowanych zwłok niewinnie zabitych Fisk widział szereg kraterów w miękkiej ziemi wzdłuż drogi. Tak wyglądały kratery od samolotów A-10 nad Zatoką Perską – powiedział Manyon. Fisk gołymi rękami grzebał w kraterach w poszukiwaniu odłamków bomb z napisem wytwórni. Znalazł kawałki metalu z wybitym tekstem po angielsku. Kawałki pochodziły z amerykańskiej bomby. Zdjęcia odłamków z napisami można znaleźć np. w „Białej Księdze” na www1.suc.org/kosovo_crisis/destruction/white_book/. NATO natychmiast oskarżyło armię serbską o ten bestialski atak. Samolot (czy samoloty) powróciły nad miejsce kilkakrotnie w ciągu paru godzin, co wyklucza możliwość pomyłki, przytoczonej później przez NATO dla wytłumaczenia tragicznego wydarzenia.

Nie powiedziano też włoskiemu wojsku w południowym Kosowie, że NATO użyło amunicję uranową na drodze koło Gradisa na zachód od Prizrena oraz na moście na wschód od Djakowicy. Włoskie wojsko KFOR stacjonuje tuż przy kraterach od bombardowań zubożonym uranem w Bistrazinie. Źródła NATO w Kosowie twierdzą, że ZU użyto również w głowicach niektórych bombach sterowanych wycelowanych w bunkry i bazy podziemne w okolicy głównych miast i miasteczek w Serbii – ujawnił Fisk. Brytyjski oficer od rozbrajania niewypałów powiedział mu – Swoim żołnierzom daję 3 rady na wypadek, gdyby znaleźli się w pobliżu pobojowiska po broni ZU: trzymaj się z daleka, trzymaj się z daleka, trzymaj się z daleka.

Ten sam oficer znalazł pozostałości po zaledwie 13 czołgach, czyli dokładnie tyle, ile podali Serbowie po zakończeniu nalotów, ale 83 czołgi mniej niż generał Wesley Clark, najwyższy dowódca NATO podał za trafione przez swoje samoloty. Ale piloci Nato zostali zmyleni przez drewniane modele czołgów i pojazdów pancernych i atakowali setki niepotrzebnych miejsc – pisał Fisk. Pułkownik dr Milan Misowicz, specjalista ochrony radiologicznej w belgradzkiej wojskowej akademii medycznej wyraził pogląd w rzadkim wywiadzie w prasie w listopadzie 1999 r., że skutki użycia ZU przez NATO mogą być niewielkie dla obecnej generacji, ale będziemy musieli sprawdzać wszystko przez następne 100 lat. Wg Fiska władze Jugosławii twierdzą, że nie mają informacji o ZU w Kosowie, bo ich armia musiała się szybko wycofać. Władze Jugosławii uważają, iż NATO użyło amunicję uranową kołoWranje, Bujanowacza, góry Ostojnik i na półwyspie Lustice w Czarnogórze.

Patricia Axelrod jest laureatką nagrody z amerykańskiej fundacji Johna i Catheriny MacArthurów. Nagroda pomogła jej założyć grupę analityków Desert Storm Think Tank, której jest dyrektorką. Grupa wstawia się za sprawami kombatantów z wojny nad Zatoką Perską w 1991 r., gdzie po raz pierwszy USA i Wielka Brytania zastosowały broń uranową, jak się okazuje ze strasznymi skutkami dla dziesiątek tysięcy własnych żołnierzy oraz dla ludności Iraku, Arabii Saudyjskiej i Kuwejtu. Axelrod jest także założycielką organizacji oficerów rezerwy w Kalifornii, którzy nabawili się tzw. choroby znad Zatoki Perskiej przypisywanej częściowo zubożonemu uranowi. W sierpniu 1999 r. Axelrod wybrała się z licznikiem Geigera do Jugosławii, którą przemierzyła na piechotę, autostopem i środkami transportu publicznego. Oprócz licznika ta odważna kobieta miała doświadczenie sprzed 7 lat z pobojowisk w Iranie. Axelrod zabrakło czasu na odwiedzenie Kosowa. Była blisko granicy, ale władze sił pokojowych ONZ odmówiły jej przepustki.

Po powrocie z Jugosławii Axelrod zadzwoniła do Pentagonu ze szczegółowymi pytaniami m.in. o ZU. Widziała Pani tylko to, co Belgrad chciał, aby Pani zobaczyła, czy nie tak? – zapytał ją rzecznik Pentagonu Warzinski. Wcale nie. Pojechalam na poszukiwania na własną rekę, bez asysty żadnego rządu – odparła Axelrod. Axelrod rozmawiała w Belgradzie z profesorem biologii Radjoem Lauszewiczem, który poinformował ją, że skutek chemikalii wyzwolonych z paliw lotniczych i przeróżnych broni NATO, z pożarów od bomb oraz ze ZU z bombardowań jest równowazny wojnie chemicznej przeciw ludności. Zanieczyszczenie powietrza trochę ustąpiło, ale gleba i woda pozostają mocno skażone, tak jak żywność, której jest jeszcze pod dostatkiem, ale może być zatruta. Hodowcy owoców potwierdzili potem naukową opinię Lauszewicza, kiedy pokazywali Axelrod martwe liście na drzewach, mimo że pogoda była niezwykle deszczowa.

Axelrod dowiedziała się, że wojsko jugosławiańskie rozpraszało się podczas bombardowań do obiektów cywilnych, a obiekty wojskowe znajdują się często w pobliżu dzielnic mieszkalnych, ferm, szpitali i przedsiębiorstw, bo nie ma gdzie indziej miejsca. Rozmieszczona na ziemi sieć szpiegów NATO skutecznie podawała pozycje do bombardowań, gdzie aktualnie rozproszyły się jednostki jugosławiańskie, bez względu na pierwotną funkcję danego obiektu.

Spytany o mętną różnicę między celem wojskowym i cywilnym Warzinski odparł – Były posądzenia, że [wojsko jugosławiańskie] chowało część sprzętu w takich miejscach jak kościoły, szkoły, itp. Myślę, że nasi planiści kampanii wzięli to wszystko pod uwagę i podjęli właściwe decyzje.

Po zakończeniu nalotów ludzie zaczęli wierzyć, że spadły na nich uranowe Tomahawki. Miejscowa ludność poinformowała Axelrod o tajemniczych ekipach wojskowych, które zjawiały się wkrótce po wybuchu. Żołnierze mieli liczniki Geigera, wywozili ziemię z kraterów i zasypywali nową ziemią, być może aby zapobiec rozprzestrzenianiu się pyłu ZU. Licznik Axelrod zareagował 10-krotnie wyższą aktywnością w tych miejscach. Jeden z inspektorów kraterów, inżynier chemii zwerbowany do wykrywania skażenia nuklearnego, biologicznego i chemicznego, powiedział Axelrod, że jego drużyna jeździła hermetycznym pojazdem wyposażonym w rosyjska aparaturę. Drużyna znalazła 15 miejsc radioaktywnych po wybuchach pocisków sterowanych. Na miejsce przybywała potem drużyna odkażająca, która wydłubuwała radioaktywne odłamki ze ścian i czyściła miejsce wybuchu.

Przez oczyszczanie mój rząd ukrywa to, co ukrywa Pani rząd – zauważył inżynier. Miloszewicz boi się dyskusji nt. promieniowania z ZU, która mogłaby zniszczyć jego rząd. (…) zdecydowano ukrywać potwierdzone przypadki wykrycia ZU nie tylko tych przez moja drużynę, ale również przez inne. Inżynier poddał się badaniom w Wojno Medicincki Centar (centrum medyczne armii) w Niszu. Chociaż badania nie wykazały zagrożenia jego zdrowia, oświadczył – Nie powiem żonie o moim zmartwieniu, tylko powiem jej, że nie możemy mieć dzieci przez co najmniej 5 lat, aż poprawi się w naszym kraju.

Inżynier poinformował Axelrod, że ofiary poparzeń promieniowaniem i choroby popromiennej zostały ukryte przed opinią publiczną w Wojno Medicinsim Academija w Belgradzie, największym szpitalu wojskowym Jugosławii. Potwierdziło to wcześniejszą dyskusję z lekarzem, który powiedział, że ofiary ZU można znaleźć na oddziałach szpitali wojskowych. Warzinski powiedział o ZU w atakach NATO – Jedyny ZU zastosowany w kampanii kosowskiej pochodził z działka typu Gatling kalibru 30 mm na pokładzie samolotu A-10. Użyliśmy pociski sterowane przeciwko celom o wysokiej wartości, ale nie bylo w tych wypadkach ZU. Warzinski nie wspomniał o ZU w balaście i urządzeniach nawigacyjnych Tomahawków.

Akcja pomocy FOCUS ufundowana przez Grecję, Rosję, Szwajcarię i Austrię pobrała próbki gleb do badań skażenia, włącznie z ZU. Wyników nie było w momencie pisania raportu z podróży Axelrod.

Po wojnie nad Zatoką Perską w 1991 r. lekarze w południowym Iraku ze zdumieniem stwierdzili ogromny wzrost liczby przypaków raka u dzieci i zwyrodnień w okolicach byłych walk lub blisko celów trafionych przez wojsko USA. Wg relacji lekarzy z Basry w sierpniu 1998 r. urodziło się 3 dzieci bez głów i 4 z nienormalnie dużymi głowami, we wrześniu – 6 bez głów i 2 z krótkimi kończynami, a w październiku – 1 bez głowy i 4 ze zbyt dużymi głowami.

5.10.99 „Christian Science Monitor" donosił, że międzynarodowe próby oceny ryzyka stworzonego przez amunicję uranową użytą przez NATO w Kosowie i Serbii są utrudniane brakiem współpracy Amerykanów przy znajdowaniu skażonych miejsc. W ramach szerokiej akcji oceny szkód w środowisku wynikających z konfliktu w Kosowie, agencje ONZ złożyły zapytania co do dokładnego miejsca i ilości amunicji użytej w ciągu 78 dni kampanii NATO. Do początku października nie otrzymały wiele danych. Mówią, że to jest tajemnica wojskowa – powiedział David Kyd, rzecznik Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej ONZ (International Atomic Energy Agency, IAEA) w Wiedniu. IAEA bada sprawy promieniotwórczości dla Balkans Task Force (Grupa Działania na Bałkanach), grupy stworzonej w maju 1999 r, przez Program Środowiska ONZ (UN Environment Program) dla zbadania skutków wojny NATO w Jugosławii. Nieformalne zapytania skierowane do państw NATO (z USA włącznie) i do ich wysłanników do IAEA dały do zrozumienia, że NATO tak opierało się dyskusjom na ten temat jak Serbowie. Bezwzględnie musimy mieć te informacje, aby wykonać autorytatywne pomiary i analizę – powiedział Kyd. NATO kooperowało w innych aspektach dochodzenia ONZ, np. nt. skutków bombardowań obiektów przemysłowych i zanieczyszczeń, jakie wyciekły do Dunaju.

Wg źródeł europejskich w NATO amerykańscy dyplomaci w jego dowództwie kilka dni przedtem jednostronnie odmówili wszelkich dalszych informacji nt. ZU i w efekcie zmusili Balkans Task Force i każdego innego do bezpośrednich zapytań w Pentagonie. Źródła NATO stwierdziły, że napotkały na przeszkodę nie do pokonania, kiedy próbowały zdobyć informacje z Pentagonu. Samoloty USA były jedynymi z amunicją uranową, ale urzędnicy Pentagon twierdzą, że nie otrzymali żadnych bezpośrednich pytań ws. atakowanych celów. Nie mamy nic do ukrywania – powiedział rzecznik Pentagonu Steve Campbell. Na bezpośrednie zapytanie reportera „Christian Science Monitor" o użyciu ZU w Djakowicy i Wranje, rzecznik Pentagonu Victor Warzinski odpowiedział – Do dziś nie dyskutowaliśmy niczego innego, tylko najbardziej ogólne dane o rodzajach broni zastosowanych dla poszczególnych typów celów.

Dla kontrastu amerykańskie i brytyjskie władze wojskowe bezzwłocznie po zawieszeniu broni w czerwcu 1999 r. podały dokładne namiary na 1,5 tys. zrzutów bomb rozpryskowych. Z tą informacją odminowywacze ONZ mogli sprządzić mapy poszukiwawcze min. Źródła wojskowe USA zasugerowały, że 3 – 4 tys. naboi uranowych zostało wystrzelonych w kampanii kosowskiej. Ta liczba zgadza się w przybliżeniu z szacunkami armii jugosławiańskiej i niezależnych analityków na Zachodzie. Dla porównania w kampanii nad Zatoką Perską wojska amerykańskie wystrzeliły 783 tys. naboi ZU z działek szybkostrzelnych kalibru 25 i 30 mm oraz 9 tys. większych pocisków z czołgów. Tak więc użyto o wiele mniej ZU w Kosowie, ale za to w miejscach zaludnionych, a nie na pustyni.

Tajny wstępny raport dla Balkans Task Force, który przeciekł w maju 1999 r. gdy trwały bombardowania nie ukrywał ryzyka ZU – ten rodzaj amunicji jest z odpadu nuklearnego, a jego użycie jest bardzo niebezpieczne i szkodliwe. Członkowie Balkans Task Force posłali zapytania bezpośrednio do NATO i pojechali do Waszyngtonu w celu określenia zasięgu użycia broni ZU. Zamiast przez Pentagon skierowali się przez departament stanu. Otrzymaliśmy jakąś kooperację. Ale jakie mogą być skutki [ZU]? To jest pytanie, na które chcemy znać odpowiedź – powiedział Pekka Haavisto, przewodniczący Balkans Task Force.

Emerytowany profesor Sharma z wydziału chemii na Uniwersytecie Waterloo w Kanadzie powiedział 17.12.99 w programie BBC News Online – Na podstawie moich badań myślę, że 5% do 12% ludzi wystawionych na działanie zubożonego uranu może spodziewać się śmierci na raka.

Obrona przeciwlotnicza Jugosławii prawdopodobnie strzelała pociskami Mszyca, które rozsypują w powietrzu odłamki ZU mające dziurawić samoloty i pociski wroga. Widoczny nadlatujący Tomahawek. Samoloty bojowe NATO latały na wys. 3 km, a bezzałogowe szpiegowskie tylko w dzień. (http://151.200.15.145/novisad/ns_damage/index.html)

Nie doczekawszy się akcji zapobiegawczej przeciw skażeniu ZU w Jugosławii, ani ze strony NATO, ani od własnego rządu, jugosławiańska organizacja ekologiczna Zielony Stół (Zeleni Sto) przy pomocy Międzynarodowej Sieci Informacji o ZU (International DU Information Network) sporządziła broszurę informacyjną dla ludności. W skład Sieci wchodzą znane organizacje: brytyjska Campaign Against Depleted Uranium, CADU (Kampania Przeciwko Zubożonemu Uranowi <gmdcnd@gn.apc.org>) i amerykańska National Gulf War Resource Center (Państwowe Centrum Środków nt. Wojny nad Zatoką Perską <ngwrc@vva.org>). Broszura pt. Zubożony uran; co to jest i jak się chronić została wydrukowała na początku 2000 r. Zawiera opis ogólnych i szkodliwych własności ZU oraz wskazówki dla ludności nt. bezpiecznego postępowania na terenach skażonych. Tekst został przygotowany przez jugosławiańskich specjalistów, zachodnie organizacje oraz osoby indywidualne takie jak Venik i niniejszy autor.

We wskazówkach ogólnych broszura wymienia:

• Unikaj miejsc zbombardowanych!
• Nie zbieraj owoców i płodów rolnych blisko zbombardowanych miejsc!
• Nie dopuszczaj swego bydła do miejsc skażonych, nie używaj wody powierzchniowej ani studziennej stamtąd!
• Zabroń dzieciom bawić się pobliżu miejsc zaatakowanych!
• Nie uprawiaj ziemi, która może być skażona!
• Myj się częściej i dokładniej oraz zmieniaj częściej odzież, jeśli mieszkasz blisko zbombardowanych miejsc!

• Nie dotykaj, nie zbieraj odłamków!
• Oznacz miejsce tymczasowo!
• Umyj się dokładnie i zmień ubranie!
• Zawiadom policję i wojsko o znalezisku!
• Zawiadom i ostrzeż sąsiadów!
• Nie daj dzieciom zbliżyć się do tego miejsca, ani bawić się odłamkami!

Broszura zachęca ludność do zmuszenia władz do działania – Domagaj się wszelkich istotnych informacji nt. skażenia w twojej okolicy, zgodnie z obowiązującym prawem o ochronie przeciw promieniowaniu jonizującemu i o wskazówkach w stanch wyjątkowych. Władze mają obowiązek ujawnić i opublikować wszystkie dane tego rodzaju! Domagaj się szczegółowych i dokładnych pomiarów skażenia jądrowego w swojej okolicy. Będziesz w ten sposób pewien poziomu skażenia i prawdziwego niebezpieczeństwa. Domagaj się, żeby te informacje zostały opublikowane i były dostępne dla każdego na żądanie!

Sekretarz generalny NATO Lord Robertson w odpowiedzi na zapytanie od sekretarza generalnego ONZ Kofi Annana potwierdził w liście do niego 7.2.00, że samoloty amerykańskie A-10 wystrzeliły 31 tys. sztuk amunicji ZU w pojazdy pancerne Jugosławii w Kosowie. Łączna masa uranu zawartego w tej amunicji wynosi 10,5 ton. Program ochrony środowiska ONZ (United Nations Environmental Programme, UNEP) zwołał konferencję prasową na 21.3.00 w Genewie w celu omówienia tej kwestii. Powiadomiono zebranych, że Światowa Organizacja Zdrowia przygotowuje na połowę maja 2000 r. bardziej ogólny raport o skutkach ZU na zdrowie. Brytyjskie Towarzystwo Królewskie (Royal Society) także przygotowuje niezależny raport na ten temat. Wg Reutersa z 23.3.00 rzecznik Pentagonu Steve Campbell potwierdził, że amerykańskie badania naukowe wskazały na brak znacznego zagrożenia dla zdrowia i środowiska ze strony pozostałości po ZU.

Kofi Annan zażądał szczegółów nt. użycia broni ZU przez NATO po dochodzeniu przez Balkan Task Force, BTF z ONZ, które zakończyło sie w październiku 1999 r. Wyniki dochodzenia przeprowadzonego przez Światową Organizację Zdrowia, Międzynarodową Agencję Energii Atomowej i Szwedzki Instytut Ochrony przed Promieniowaniem skoncentrowały się na 4 zagrożonych ekologicznie miejscowościach: Panczewie, Kragujewaczu, Nowym Sadzie i Borze. Brak oficjalnego potwierdzenia przez NATO o stosowaniu ZU w czasie konfliktu kosowskiego zniekształcił warunki wstępne pracy zespołu – wywnioskował raport BTF i ponaglił, aby wszcząć dochodzenie nt. skutków amunicji ZU na zdrowie człowieka.

BTF założył w maju 1999 r. Klaus Toepfer, dyrektor wykonawczy UNEP i UNCHS (United Nations Centre for Human Settlements, centrum ONZ ds. siedlisk ludności), aby ocenić skutki konfliktu bałkańskiego na środowisko i skupiska ludności. Pod przywództwem byłego ministra środowiska Finlandii Pekka Haavisto, BTF kierowało się wnioskami z poprzedniego raportu ONZ z regionu bałkańskiego. Raport jest do wglądu na www.grid.unep.ch/btf. Kwestia ZU stanowi tylko część poprzedniego raportu. W nowszej pracy BTF przygotowuje studia oczyszczania z ZU w Panczewie, Kragujewaczu, Nowym Sadzie i Borze, które będą przedstawione sponsorom. Ludnośc powinna być chroniona, a te tereny powinny być jasno oznaczone. Jeśli małe dzieci bawią się na tych terenach, wdychając pył uranowy i nawet zbierając pozostałości po amunicji, na pewno istnieje ryzyko zatrucia – powiedział Haavisto.

Robertson odpisał Annanowi, że czołgobójcze A-10 działały na zachód od drogi Pecz-Dakowica-Prizren, w okolicach Kliny, wokół Prizren oraz w rejonie na północ od linii łączącej Suwą Rekę i Uroszewacz – Ale wiele misji stosujących ZU miało również miejsce poza tymi rejonami. UNEP odpowiedział – informacja przedłożona [przez Robertsona] nie zawiera wystarczających szczegółów, aby pomóc obecnie w dokładnej ocenie konsekwencji środowiskowych i zdrowotnych ZU. Oznacza to, że nie można wyczerpująco przeprowadzić w Kosowie obiektywnej oceny oddziaływań ekologicznych ZU na podstawach naukowych. Nikt z ONZ nie pyta o skażenie pozostałej powierzchni Jugosławii zubożonym uranem pochodzącym z broni ZU i z urządzeń rozbitych samolotów i pocisków sterowanych. Nie widać też troski o skażenie ludności, której skupiska były bombardowane w ostatnich fazach „humanitarnej kampanii” NATO dzień i noc. Wyczerpująca lista celów ostrzelanych bronią ZU pewnie objęłaby większą część Serbii i Kosowa i wskazałaby na problemy z tego powodu w przyległych krajach. Z tego powodu zapewne nie będzie więcej szczegółów.

Jedna biurokracja, NATO, idzie ręka w rękę z drugą – ONZ. Ta pierwsza zasłania się tajemnicą wojskową, a druga – obiektywną, naukową oceną oddziaływań ekologicznych. UNEP stwierdził, że chociaż informacja od Robertsona nie powinna być powodem do alarmu, należy zastosować wnioski z raportu UNEP z października 1999 r., włącznie z zamknięciem dostępu do wszystkich miejsc, gdzie potwierdzono skażenie, informowaniem miejscowej ludności o potencjalnym niebezpieczeństwie i właściwych środkach ostrożności. Jakby chodziło o bagatelne zanieczyszczenie środowiska, NATO wyciągnęło na dodatek następne wytłumaczenie. Rzecznik NATO Francois LeBlevenac powiedział po odpowiedzi Robertsona, że NATO nie miało bezpośredniej kontroli nad stosowaniem amunicji ZU. Podczas gdy NATO sprawowało ogólną kontrolę kampani przeciw Serbii, nie miało ono żadnej jurysdykcji nad wyborem broni stosowanej przez państwa członkowskie – powiedział LeBlevenac.

Pod koniec marca 2000 r. niemieckie jednostki KFOR w Kosowie wyodrębniły promieniotwórczą powierzchnię ok. 5 tys. m² i niemieckie ministerstwo obrony musiało obiecać badania radilologiczne swojego wojska w okolicy. Kto bada ludność? Podobnie jak w Iraku, sankcje gospodarcze nałożone na Serbię przez te same państwa NATO, które skaziły kraj uranem ograniczają możliwości badania ludności oraz wykrywania i leczenia raka. Brytyjscy parlamentarzyści Alice Mahon i Bob Marshall-Andrews złożyli sprawozdanie z wyjazdu do Jugosławii, gdzie widzieli poważne braki w sprzęcie i lekach, co doprowadziło do prawie 3-krotnie mniejszej wykrywalności raka w stosunku do 1990 r., zanim sankcje rozpoczęły się.

NATO zastosowało broń utwardzoną ZU w atakach na cele betonowe. Czy akurat na tym jednym z kilku mostów zbombardowanych w Nowym Sadzie, nie wiadomo. (http://151.200.15.145/novisad/ns_damage/)

4 katolickich działaczy na rzecz pokoju, oskarżonych o uszkodzenie 2 samolotów A-10 w dniu 19.12.99, dostało 22.3.00 niespodziewanie duże wyroki. Cała czwórka odmówiła prawa do obrony. Jednym z obrońców był Ramsey Clark, były prokurator generalny USA, a teraz dyrektor International Action Centre w Nowym Jorku, który m. in. zapoczątkował światową falę sądów społecznych NATO po ataku na Jugosławię. Kilka minut przed wydaniem przez sędziego wyroku 15 miesięcy więzienia (w dodatku do 3 już spędzonych w areszcie) dla 33-letniej Elizabeth Walz, oskarżyciel stanowy poinformował, że powinna ona dostać miesiąc więzienia lub zawieszenie kary. Zamiast sugerowanej przez oskarżyciela odsiadki do 1 roku, 77-letni Philip Berrigan dostał karę 30 miesięcy, a 56-letnia Susan Crane i 50-letni ksiądz Steven Kelly po 27 miesięcy, włącznie z 3 miesiącami spędzonymi już w areszcie.

Wszyscy zostali skazani za umyślne zniszczenie własności i konspirację po tym, jak 19.12.99 przecięli siatkę płotu bazy lotnictwa w Essex w stanie Maryland, rozlali krew, powiesili różaniec i transparent i obili młotkami 2 samoloty A-10. Wg sędziego zniszczenia A-10 wynoszące ponad 88 tys. dolarów uzasadniają kary wyższe niż w normalnych sprawach o zniszczenie. Sędzia nakazał całej czwórce, która nazywa siebie Plowshares vs. Depleted Uranium (pługi przeciw zubożonemu uranowi) i żyje niemal w stanie ubóstwa, aby zrekompensowała rząd w pełni za wyrządzone straty. Po werdykcie i przed wydaniem wyroków Walz przekazała sędziemu notatkę wyszczególniającą warunki Okręgowego Więzienia w Baltimore, bardziej nieprzyjemne niż w innych więzieniach. Z tego powodu poprosiła o skierowanie do Baltimore, gdzie może dodam otuchy kobietom cierpiącym tam. Sędzia przychylił się do prośby.

Na początku procesu sędzia oświadczył, że nie dopuści biegłych ws. niebezpieczeństwa stwarzanego dla zdrowia przez broń ZU. Zabronił też oskarżonym tłumaczyć swój wandalizm moralnym sprzeciwem przeciw broni uranowej. Mimo to Berrigan i Walz, którzy bronili się sami oraz 3 obrońców kilkakrotnie próbowali nawiązać do ZU, co natychmiast spotykało się ze sprzeciwem ze strony oskarżyciela rządowego, którego sędzia poparł za każdym razem. Napięcie osiągnęło szczyt, kiedy sędzia odmówił dopuszczenia świadków ze strony oskarżonych, a Susan Crane oświadczyła – Nie możemy przytoczyć obrony nt. niebezpieczeństw ZU… Sędzia kazał jej zamilknąć, ale Crane mówiła dalej – Nie będziemy brali udziału w czymś, co jest prawnym nakazem zakneblowania.

Berrigan, Walz, Crane i ks. Kelly odwrócili się wtedy plecami do sędziego, a Kelly zaczął czytać ustęp o sprawiedliwości z Księgi Jeremiasza. Ktoś na sali zaczął śpiewać stary hymn robotników katolickich Odwagi siostro , odwagi bracie. Nie idziesz sam. Będziemy szli z tobą. Sędzia zażądał spokoju kilka razy, a gdy to nie poskutkowało, krzyknął – Jeśli nie możecie powstrzymać swych głębokich uczuć o systemie, musicie opuścić salę rozpraw. Kiedy śpiew nie zamilkł, sędzia kazał porządkowym opróżnić salę za wyjątkiem dziennikarzy. Publiczność została wpuszczona po 2 dniach, ale pod surowym warunkiem milczenia podczas wydawania wyroków. Wendy Leitner-Sieber, która wraz z mężem mieszka wspólnie z Waltzem w domu Robotników Katolickich powiedziała, że jest zasmucona wyrokami, ale nie zdumiona – Nasi przyjaciele zrobili tak, jak uważali za moralnie uzasadnione, jako świadectwo świętej ewangelii miłości. Werdykt mówi sam za siebie.

Osiedle w Nowym Sadzie. Możliwe skażenie wody podskórnej uranem. (http://151.200.15.145/novisad/ns_damage/index.html)

13.4.00 profesor Doug Rokke z uniwersytetu stanowego w Jacksonville Alabamie pisał w apelu wysłanym przez Sieć – Rozprawa sądowa Plowshares kontra zubożony uran w sądzie rejonowym w Baltimore wymierzona była w osoby, które protestowały przeciw trwającym w dalszym ciągu stosowaniom amunicji ze ZU przy całkowitym braku względów na zdrowie i środowisko, jak pokazują urzędnicy departamentu obrony USA. Odmowa przyjęcia dowodów skutków ZU przez sąd jest jeszcze jednym dowodem, że władze USA unikają przyznania szkodliwych skutków [...] ze względów politycznych i finansowych. Stany Zjednoczone celowo użyły amunicje ZU w Iraku, Kuwejcie, Kosowie, Serbii, Bośni, Puerto Rico, na Okinawie i w USA. Dokumenty ONZ potwierdzają, że [...] ponad 10 ton amunicji uranowej użyto w Kosowie. Mimo to nie dano ani opieki lekarskiej, ani nie przeprowadzono zabezpieczeń środowiska. Tysiące ludzi zostało napromieniowanych i wielu choruje dziś lub już zmarło.

Zubożony uran jest stosowany w broni, przeciwwagach w samolotach, pancerzu, a ostatnio w komercyjnym betonie DUCRETE. Amunicja ZU obejmuje pociski kalibru 7,62 mm, [12.7 mm?], 20 mm (180 gramów), 25 mm (200 gramów), 30 mm (280 gramów), 105 mm (3500 gramów) oraz 120 mm (4500 gramów) jak również bomby rozpryskowe ADAM i PDM. W przeciwieństwie do poprzednich raportów amunicja ZU nie jest ani powleczona ani zakończona uranem zubożonym, tylko zawiera lite kawałki uranu 238 o przybliżonej masie jak wyżej. W trakcie uderzenia celu powstają promieniotwórcze i trujące odłamki uranu 238 oraz niebezpieczne tlenki, które trzeba usunąć, aby zapobiec dalsze niebezpieczeństwo dla środowiska. Mimo że opieka lekarska, środki naprawy szkód w środowisku i szkolenie nt. ZU wymagane są przez prawo i przepisy departamentu obrony, departament obrony USA w dalszym ciągu odmawia,

3) przeprowadzenia dokładnego szkolenia nt. ZU,

Podczas jednej z rozpraw Plowshares kontra ZU, przedstawiciele Lotnictwa USA przyznali pod przysięgą, że nie ukończyli wymaganego szkolenia o ZU. Raport z Government Accounting Office (biuro analiz rządu [kongresu?] USA) pt. „Understanding of Health Effects From Depleted Uranium Evolving but Safety Training Needed" (zrozumienie skutków ZU na zdrowie rozwija się, ale potrzeba szkolenia nt. bezpieczeństwa) (GAO/NSAID-00-70, strona 18) stwierdza – Lotnictwo wymaga ogólnego szkolenia o ZU dla wszystkich osób objętych mobilizacją i przydziałem do sił i jako część szkolenia podstawowego. Wg profesora Rokke dokument GAO potwierdza, że personel Lotnictwa USA utrzymujący samoloty A-10 świadomie łamią prawo i przepisy – Te osoby nie zapewniły zabezpieczenia wystarczającego, aby zapobiec zbliżeniu się oskarżonych i uszkodzeniu przez nich samolotów bojowych A-10.

Profesor Rokke wylicza stwierdzone i potwierdzone skutki promieniotwórczości i toksyczności metali ciężkich – reakcyjna chorobe dróg oddechowych, nieprawidłowości neurologiczne, kamienie nerkowe, chroniczny ból nerek, wysypki, pogorszenie wzroku, ubytek zdolności widzenia w nocy, problemy z dziąsłami, limfomę [ang. lymphoma] i inne rodzaje raka, zaburzenia nerwowo-psychologiczne, uran w nasieniu, niedowład seksualny, wady u niemowląt oraz zgon. Ujemne skutki będą trwać tak długo, jak departamentowi obrony USA lub innym władzom rządowym będzie wolno,

2) odmawiać pomocy lekarskiej wszystkim osobom wystawionym na działanie ZU,

8.6.93 zastępca sekretarza obrony nakazał opiekę lekarską dla wszystkich, którzy zaczerpnęli ZU z oddechem, pobrali ZU do organizmu w inny sposób, lub zanieczyścili rany zubożonym uranem. Departament dowództwa Armii USA znowu rozkazał to samo 14.10.93. Mimo to w dalszym ciągu odmawia się opieki lekarskiej i napraw ekologicznych z powodów politycznych i finansowych. Prezydent Clinton ogłosił 12.4.00, że osoby , które zostały wystawione na działanie materiałów promieniotwórczych podczas pracy dla departamentu energii USA w Oak Ridge, Pudacah i innych podobnych miejscach i którzy chorują dostaną odszkodowanie i pomoc lekarską. Taka sama kurtuazja powinna spotkać wszystkie osoby wystawione na działanie ZU w ramach wykonywania oficjalnych obowiązków.

22.3.00, niemal rok po pierwszym użyciu w Kosowie, ONZ zmusiło rząd USA do przyznania w końcu, że ZU był zastosowany w Kosowie celowo. Jednak przedstawiciele rządu USA natychmiast zaprzeczyli szkodliwości zdrowotnej i ekologicznej ZU 23.3.00, mimo że oficjalne dokumenty i dodowdy medyczne zbijają rządowe oświadczenia. Każdy powinien osądzić, czy chce tysiące promieniotwórczych i trujących pocisków na swoim podwórku. Jeśli nie, to nie powinny one byc zostawione nigdzie na świecie, gdzie dzieci czy jakiekolwiek istoty ludzkie moga zostac na nie wystawione! Odpowieź na tą zbrodnię przeciw Bogu i ludzkości jest jasna:

Badania próbek gleby pobranych w południowej Serbii w rejonach zaatakowanych w nalotach NATO wykazują stężenie uranu ponad 1000 razy wyższe niż normalnie. Tę informację doniósł 28.3.00 Nic Fleming w brytyjskiej gazecie „The Express". Badacze obawiają się, że spadkiem po zastosowaniu w wojnie NATO amunicji uranowej na terenach zaludnionych będą rosnąca zachorowalność na raka i dzieci urodzone ze zwyrodnieniami. Badania przeprowadzone przez Instytut Ochrony Zdrowia w Niszu zmierzyły poziom radioaktywności w próbkach gleby. W sześciu miejscach stwierdzono bezpieczny poziom uranu 238 (ZU), wynoszący poniżej 100 Becquereli na kilogram gleby. Ale 2 próbki ze wsi Pljackowica wykazały śmiercionośne stężenie tego ciężkiego metalu, wynoszące od 101 tysięcy do 235 tysięcy Becquereli na kilogram.

Eksperci [chyba brytyjscy] od promienotwórczości, którym „The Express" pokazał te dane przewidzieli, że tysiące osób umrą lub będą cierpieć na raka i białaczkę w wyniku bombardowań NATO amunicją ze ZU. Inne próbki wzięte we wsiach Reljan, Bratoselce i Cerenowacz zostały opisane przez badaczy jako skażone, wysyłając promieniowanie między 210 a 37 000 Becquereli na kilogram. Amerykański profesor medycyny atomowej dr Asaf Durakovic, który uprzednio komentował nt. ofiar napromieniowania żołnierzy USA nad Zatoką Perską powiedział – Dowiedzieć się, że te wyniki zmierzono na terenach zamieszkałych jest dla mnie głęboko niepokojące.

Brytyjski biolog Roger Coghill, który prowadzi laboratorium w Pontypool powiedział – To jest pierwszy namacalny dowód potwierdzający obawy naukowców, że części byłej Jugosławii zostały przekształcone w zupełne nieużytki promienitwórcze. Z tymi danymi nie mam żadnych oporów przewidzieć 10 tys. zgonów i masowy wzrost ilości przypadków raka i deformacji noworodków, jak widzieliśmy w Iraku. Coghill odrzucił podejrzenia, że dane mogłyby być serbską propagandą, zaznaczając, że są w zgodzie z wynikami badań w Iraku po zakończeniu wojny 1991 r. Władze wojskowe USA przyznały użycie 10,5 ton, ale wg „The Express" rosyjscy naukowcy twierdzą, że ilość ta jest bliżej 40 ton.

Promieniowanie pozostawione po bombardowaniach Kosowa zagraża przyszłym pokoleniom. (© Express Newspapers 2000, www.lineone.net/express/00/03/28/news/n2520cancer-d.html)

16.4.00 „Sunday Times" podała, że żołnierze brytyjscy, którzy służyli w byłej Jugosławii zamierzają zaskarżyć ministerstwo obrony o chroniczne problemy ze zdrowiem, których nabawili się wg nich w wyniku syndromu wojny bałkańskiej. Lekarze kojarza ich symptomy z wystawieniem na działanie ZU z amunicji antyczołogowej zastosowanej podczas konfliktu kosowskiego. Ok. 10,5 tys. Brytyjczyków wysłano do Kosowa do pomocy w misji pokojowej i wielu z nich zostało skażonych drobnym, trującym pyłem pozostającym w atmosferze i zanieczyszczającym wodę po natowskich bombardowaniach. Ministerstwo obrony powiedziało jednak – Wykonaliśmy znacznie więcej badań nad ZU niż inne państwa, bo był powodem obaw pewnej ilości kombatantów wojny nad Zatoką Perską. Nie mamy dowodów, które by sugerowały, że ZU jest przyczyną jakichkolwiek chorób wsród nich i nic nie wiemy o żadnych podaniach o odszkodowanie od kombatantów z Kosowa. 12 żołnierzy, z których 11 wciąż służy jeszcze w Kosowie, przygotowuje pozew sądowy. Jeśli pierwsze pozwy zakończą się pomyślnie dla zaskarżających, otworzyłoby to drzwi dla zaskarżenia grupowego na sumę wielu milionów funtów szterlingów, co mogłoby głęboko zdyskredytować rząd. Ministerstwo obrony wciąż jeszcze walczy ze zaskarżeniami przez tysiące kombatantów znad Zatoki Perskiej, którzy twierdzą, że zachorowali chronicznie, bo dano im w pospiechu mieszanke szczepionek przeciw broni biologicznej.

Belgia, która ma wojsko służące w Kosowie razem z wojskiem brytyjskim rozpoczęła już systematyczne badania zdrowia 14 tys. żołnierzy posłanych na Bałkany. Badania ujawniły przypadki mężczyzn cierpiących konsekwencje wystawienia na działanie uranu, mimo że nie działali w rejonach o wysokim niebezpieczeństwie od ZU. Ale w Wielkiej Brytanii odpowiedź była jednoznaczna. Tajna korespondencja z wydziału broni biologicznej w Porton Down do personelu lekarskiego armii na początku kwietnia 2000 r. twierdzi, że nie ma żadnego ryzyka dla wojsk brytyjskich, które służyły w Kosowie. Nie wiem, jak to mogą powiedzieć. Spodziewają się od nas co dzień biegów 8 km w ramach terningu, a ja po prostu nie mogę. Przeraża mnie myśl o następnym badaniu lekarskim w czerwcu. Po prostu mnie wyrzucą – powiedział 27-latek odbywający służbę w jednostce, która była w Kosowie. Cierpi na zmęczenie. Inny 24-latek, który również jest jeszcze w armii skarżył się na ogromne zmęczenie i ból nie do zniesienia w stawach. Ludzie jak my po prostu zostali bez przyszłości – powiedział.

Convention with Respect to the Laws and Customs of War on Land, The Hague, July 29, 1899 (Hague, II)

Convention Respecting the Laws and Customs of War on Land, The Hague, October 18, 1907 (Hague, IV)

Protocol for the Prohibition of the Use in War of Asphyxiating, Poisonous or Other Gases, and of Bacteriological Methods of Warfare, Geneva, June 17, 1925

Geneva Conventions, 12 August 1949

Convention Relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War, Geneva, 1949

Declaration of the United Nations Conference on the Human Environment, Stockholm, 1972

Convention on the Prohibition of the Development, Production and Stockpiling of Bacteriological (Biological) and Toxin Weapons, and on their Destruction, 1972

Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and Relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I of 1977)

Rio Declaration on Environment and Development (Report of the United Nations Conference on Environment and Development, Rio de Janeiro, 3-14 June 1992, Annex I)

UN Sub-Commission on Prevention of Discrimination and Protection of Minorities Resolution 1996/16, August 29, 1996, E/CN.4/SUB.2/RES/1996/16

UN Sub-Commission on Prevention of Discrimination and Protection of Minorities Resolution 1997/36, August 28, 1997, E/CN.4/SUB.2/RES/1997/36

UN Press Release, September 4, 1996, HR/CN/755

The denunciation to the Prosecutor of ICTY, in the Hague, filed by the Association of Serbs from Bosnia and Hercegovina, concerning the use of DU by NATO in Republika Srpska, in 1995

Federal Republic of Yugoslavia, the Federal Ministry for Development, Science and Environment, Information about the effects of the NATO aggression on the environment in the Federal Republic of Yugoslavia, Belgrad, 4.99, www.iacenter.org/yugoenv.htm

Jela Jowanowicz, Aide memoire on the use of inhumane weapons in the aggression of the North Atlantic Treaty Organization against the Federal Republic of Yugoslavia, Belgrade, 15.5.99, www.iacenter.org/aide_mem.htm

Independent Commission of Inquiry hearing to investigate U.S./NATO war crimes against the people of Yugoslavia, 30.7.99, www.iacenter.org/warcrime/index.htm

Ramsey Clark, An international appeal to ban the use of depleted uranium weapons, www.iacenter.org/

Christine Abdelkrim-Delanne, Ces armes si peu conventionneles [w:] „Le Monde Diplomatique" z czerwca 1999 r., www.monde-diplomatique.fr/1999/06/ABDELKRIM_DELANNE/12106.html

Patricia Axelrod, On the road to Kosovo: Yugoslavs are paying the price for NATO's war, www.sfbayguardian.com/

Piotr Bein, Wojenna historia zubożonego uranu: część II [w:] ZB nr 2(147), www.most.org.pl/zb/zb/147/military.htm

Nick Cohen, Depleted uranium: deadly weapon, deadly legacy? [w:] „Guardian" z 9.5.99

Natasha Dokovska, A New Chernobyl in the Balkans [w:] Environment News Service (ENS), 1999, http://ens.lycos.com/ens/apr99/1999L-04-13-01.html

Robert Fisk, Exposed: The deadly legacy of NATO strikes in Kosovo [w:] „Independent" z 26-28.9.99

Robert Fisk, Exposed: The deadly legacy of NATO strikes in Kosovo [w:] „Independent News" z 4.10.99, www.independent.co.uk/news/World/Europe/nato041099.shtml

Robert Fisk, I'd like to believe Nato that depleted uranium is harmless [w:] „Independent News" z 4.10.99, www.independent.co.uk/news/World/Europe/fisk041099.shtml

Robert Fisk, US 'lost count of uranium shells fired in Kosovo' [w:] „Independent" z 22.11.99

Nic Fleming, Thousand facing cancer death after Nato jets' radioactive blitz [w:] „The Express" z 28.3.00, www.lineone.net/express/00/03/28/news/n2520cancer-d.html

Alex Kirby, Depleted uranium ‘threatens Balkan cancer epidemic’ [w:] BBC News z 30.7.99, http://news2.thls.bbc.co.uk/hi/english/sci/tech/newsid%5F408000/408122.stm

Alex Kirby, Pentagon’s man in uranium warning [w:] BBC News z 11.5.99, http://news2.thls.bbc.co.uk/hi/english/sci/tech/newsid%5F340000/340944.stm

Alex Kirby, Pentagon confirms depleted uranium use [w:] BBC News z 7.5.99, http://news.bbc.co.uk/hi/english/sci/tech/newsid_337000/337855.stm

Alex Kirby, Uranium weapons fear in Kosovo - A-10 can fire depleted uranium shells, BBC News z 9.4.99

Dina Kyriakidou, NATO bombing wrecks Balkan environment – Greenpeace, http://202.139.253.156/news/20059901.html, [w:] ZB 7(133)/99 s.4

Jon Leyne, UK sweeping up stray bombs [w:] BBC News z 30.7.99, http://news2.thls.bbc.co.uk/hi/english/sci/tech/newsid%5F408000/408394.stm

David O'Reilly, Activists draw jail in Md. incident [w:] „Philadelphia Inquirer" z 24.3.00, www.phillynews.com/inquirer/2000/Mar/24/city/PPLOW24.htm

Scott Peterson, Will America risk use of DU in Kosovo? [w:] „Christian Science Monitor" z 29.4.99, www.csmonitor.com/durable/1999/04/29/p12s2.htm

Scott Peterson, Pentagon stance on DU a moving target [w:] „Christian Science Monitor" z 30.4.99, www.csmonitor.com/durable/1999/04/30/p8s1.htm

Scott Peterson, US reluctance to talk about DU [w:] „Christian Science Monitir" z 5.10.99, www.csmonitor.com/durable/1999/10/05/fp6s2-csm.shtml

Scott Peterson, The Trail of a Bullet: New evidence emerges of radioactive contamination in Kosovo. The Pentagon isn't talking [w:] "Christian Science Monitor" z 5.10.99, www.csmonitor.com/durable/1999/10/05/fp1s3-csm.shtml

Lois Rogers, Ailing troops sue over Balkan war syndrome [w:] „Sunday Times" z 16.4.00, www.sunday-times.co.uk

Kathleen Sullivan, U.S. firing radioactive ammo: Depleted uranium contamination poses threat to civilians, troops in Balkans [w:] „San Francisco Examiner" z 7.5.99, s.A1, www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/examiner/archive/1999/05/07/NEWS11111.dtl

Kathleen Sullivan, Radioactive ammo health study draws fire from expert, says researchers in denial about risks [w:] „San Francisco Examiner" z 16.4.99, s.A23, www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/examiner/archive/1999/04/16/NEWS7694.dtl

Kathleen Sullivan, Uranium bullets on NATO holsters [w:] „San Francisco Examiner" z 1.4.99

M.R. Gordon i E. Schmitt, Pentagon blocks Apache use in Kosovo [w:] „New York Times" z 16.5.99, www.flora.org/flora.mai-not/11532

Magazyn „In Defense of Marxism", www.marxist.com/Europe/uranium.html

Boost for Gulf War syndrome research [w:] BBC News z 28.4.99, http://news.bbc.co.uk/hi/english/uk/newsid_61000/61412.stm

Spanish fighter pilots admit that NATO deliberately attacked civilian targets [w:] „Articulo 20" nr 30 z 14.6.99

International Action Center, „Metal of Dishonor: Depleted Uranium - How the Pentagon Radiates Soldiers & Civilians with DU Weapons", New York City, 1997

Helen Caldicott, A New Kind of Nuclear War [w:] „Metal of Dishonor: Depleted Uranium - How the Pentagon Radiates Soldiers & Civilians with DU Weapons", New York City: International Action Center, 1997

Army Environmental Policy Institute, Health and Environmental Consequences of Depleted Uranium Use in the US Army June 1995

US General Accounting Office, Operation Desert Storm: Army Not Adequately Prepared to Deal With Depleted Uranium Contamination, (GAO/NSIAD-93-90), January 1993

Vladimir S. Zajic, Review of Radioactivity, Military Use, and Health Effects of Depleted Uranium, July 1999, http://members.tripod.com/vzajic/index.html

Michel Chossudovsky, „Impacts of NATO`s 'Humanitarian' Bombings, The Balance Sheet of Destruction in Yugoslavia", Ottawa, April 11, 1999.

Coghill Research Laboratories, Lower Race, Pontypool, Gwent NP4 5UH, UK, UK, www.cogreslab.demon.co.uk/WEBDU.htm

J.J. Richardson, Depleted uranium: The invisible threat, 23.6.99, www.motherjones.com/total_coverage/kosovo/reality_check/du.html

Serb dummies fool NATO dummies, 24.6.99, www.truthinmedia.org/Kosovo/Peace/ps8.html

Rosalie Bertell, War in Kosovo: Use of depleted uranium, wiadomość z 31.3.99 na www.flora.org/flora.mai-not/10957

Nuklearni Rat u Jugoslaviji, Osiromašeni uranijum: Šta je to i kako se zaštiti, Zeleni Sto i International DU Information Network, broszura z 2000 r. bez daty, rozprowadzona w Sieci

Poniższe pozycje można znaleźć w witrynie internetowej Venika www.venik.way.to, która z powodu prześladowania przez władze USA często zmienia serwer. Po ukazaniu się strony tytułowej należy wybrać guzik-obrazek „War in Yugoslavia", a następnie szukać danej pozycji w spisie treści, albo podstawić podany przyrostek htm za słowem aviation w pasku wyszukiwania.

Mapy strat NATO

Zbiór doniesień o stratach NATO i Jugosławii z rozmaitych źródeł: Aircraft used and lost in Yugoslavia during NATO aggression of 1999, /natodown.htm

„USA Today" z 27.4.99, s.6A /apachecrash01.htm

Spanish fighter pilots admit that NATO deliberately attacked civilian targets [w:] „Articulo 20" nr 30 z 14.6.99, /nws001/articulo001.htm

NATO na Bałkanach | SPIS TREŚCI